Van digitaal vakmanschap naar adaptief vakmanschap
We komen uit een wereld waar we met handarbeid een ambacht bedreven: zonder machines producten vervaardigen. Met behulp van machines en technologie is dat veranderd: de machines doen het werk en de mens faciliteert om het in goede banen te leiden. De industriële revolutie heeft die snelweg steeds breder gemaakt. Het heeft ons geen windeieren gelegd. De handarbeid heeft zich inmiddels grotendeels verplaatst naar het toetsenbord. Waar we vroeger met onze handen producten maakten, drukken we nu steeds vaker op een knop waarna software, algoritmes of AI een groot deel van het werk voor ons uitvoeren. Waar vroeger de beoefenaars van een specifiek ambacht zich verenigden in een gilde zien we nu dat gelijkgestemden hun kennis delen in on-line communities. De verschuiving in efficiëntie is enorm, de impact op arbeid bijna niet te overzien. Het gemak dient de mens maar heeft ook een keerzijde als we niet oppassen.
We zijn de afgelopen eeuw door de fases gelopen van ambachtelijk vakmanschap, waar we werden gewaardeerd om wat we konden maken of doen naar professioneel vakmanschap, waar we werden gewaardeerd om wat we wisten. En nu is de shift gaande naar digitaal vakmanschap, waar we worden gewaardeerd om hoe goed we technologie en nieuwe tools (als AI) gebruiken.
Wat als technologie sneller verandert dan wij kunnen bijleren?
Digitaal vakmanschap is het vermogen van medewerkers om digitale technologie effectief, verantwoord en professioneel in te zetten om hun werk beter uit te voeren. Een voorwaarde om mee te kunnen komen in de digitale transformatie die gaande is. Het woord vakmanschap duidt op de kunst om er verantwoord en professioneel mee om te gaan. Dat is nog niet eenvoudig in het landschap van digitalisering. Het vraagt kennis van digitale wet- en regelgeving, privacy en veiligheid. Maar ook nieuwe veranderingen in de economie zorgen dat digitaal vakmanschap nodig is om bijvoorbeeld digitale soevereiniteit te waarborgen: de kunst om eigenwaarde en autonomie te behouden in onze digitale leefomgeving. Dat betekent kennis van de (digitale) afhankelijkheden en risicogebieden. Een vak apart.
Welk type leider past bij de volgende omschakeling?
Dit alles vraagt ook om Digitaal Leiderschap: leiders die dit digitale proces ademen en begrijpen en daarop kunnen sturen. Veel organisaties en leiders benaderen digitale transformatie nog vanuit een logica van efficiëntie en optimalisatie. Dat heeft ons veel gebracht, maar roept ook de vraag op welke menselijke vaardigheden de komende jaren belangrijker worden. Ik ben voor leiders die het digitale proces begrijpen maar opteer meer dan anders voor Menselijk Leiderschap. Leiders die hun team en medewerkers op de eerste plaats zetten. Die het welzijn, de betrokkenheid en de ontwikkeling van mensen centraal zetten. De samenwerking faciliteren en de kennis en ervaring uit het team gebruiken om de beste keuze te maken. De inzichten en resultaten worden gedeeld met de organisatie, zodat besluitvorming dichter bij de praktijk komt te liggen. Een bottom-up aanpak. Daarnaast wordt het mijns inziens de kunst om steeds sneller op veranderingen in te springen. Om te anticiperen en te experimenteren zodat nieuwe ideeën sneller terrein winnen. Dat is de kunst van Adaptief Vakmanschap.
Menselijke metamorfose
Deze verschuiving vraagt niet alleen om nieuwe vaardigheden, maar ook om een andere manier van kijken naar werk, leiderschap en persoonlijke ontwikkeling. Het is een menselijke metamorfose die parallel loopt aan de digitale transformatie. We moeten zeker de kunst van Digitaal Vakmanschap verstaan in een digitaal transformerende wereld. Ik pleit daarbij voor Menselijk Leiderschap – de Shackleton manier – met oog voor de mens en het team. Ik stel daarom voor om nu al na te denken hoe we ons in de kunst van het Adaptieve Vakmanschap kunnen verdiepen om daar op een verantwoorde en professionele manier ons werk van te maken.
Misschien ligt de uitdaging van de komende jaren niet in het beheersen van nóg meer technologie, maar in het ontwikkelen van het vermogen om ons steeds opnieuw aan te passen aan een veranderende werkelijkheid. Technologie en tooling in dienst van de mens, en niet andersom.
Tot de volgende blog,
Wilco
Vakmanschap is van alle tijden maar zit nooit in het gereedschap zelf.